حديث صحيح و غير صحيح و راوى عادل و غير عادل ، به دو شناخته شده‌اند . فضائل وى بسيار و مناقبش فراوان و آثار او در اسلام ، مشهور و مقاماتش در جهان ، مذكور است . آوازهء او در آفاق پيچيد و ثنايش به شهرها رسيد . احمد از مجتهدانى است كه سخن و رأى و مذهبش در سرزمينهاى بسيارى ، تكيه‌گاه مردمان است . ابوداوود سجستانى گفته است : همنشينى با احمد بن حنبل همنشينىِ آخرتى بود و در مجلس او اندكى هم از دنيا ياد نمىشد و هرگز نديدم كه او دنيا را ياد كند . « 1 » 11 . كفوى : از پيشوايان چهارگانه ابوعبداللَّه ، احمد بن حنبل بن هلال شيبانى است . ابواربعهء شكيرى در « مناقب الأخيار و نوادر الأخبار » از احمد بن حنبل نقل كرده كه وى گفته است : « در ربيع الاوّل سال 164 زاده شدم و نخستين بارى كه از هشيم حديث شنيدم ، سال 169 بود . در همين سال ، ابن مبارك به بغداد آمد و اين آخرين بارى بود كه وى بدين شهر گام نهاد . من به مجلسش شتافتم ؛ ليكن گفتند او به طرطوس رفته است . وى در سال 181 از دنيا رفت . » پسرش ، عبداللَّه بن احمد بن حنبل ، گفته است : پدرم - رحمه اللَّه - در نيمروز جمعه ، دوازدهم ربيع الاوّل سال 241 در 77 سالگى ، در گذشت و ما او را در عصر آن روز به خاك سپرديم . از ابوداوود سجستانى نقل شده است : با دويست تن از مشايخ علم ديدار كردم و كسى را همچون احمد بن حنبل نديدم . در امور دنيا - كه معمولًا مردم در آنها فرومىروند و همى از آنها سخن گويند - فرو نمىشد و هرگاه سخن از دانش به ميان مىآمد ، سخن مىگفت . ابوزرعه مىگفت : ديدگانم مانند احمد بن حنبل را نديده است . گفتمش : در دانش ؟ گفت : در دانش و وارستگى و فقه و معرفت . عبداللَّه ، فرزند احمد ، گفته است : تمام احاديثى كه شافعى در كتابش آورده و گفته است : حدّثني الفقيه الثقة ( حديث كرد مرا فقيه مورد اطمينان ) مقصودش از فقيه مورد اطمينان ، پدر من است . همو گفته است : نيز از پدرم شنيدم كه مىگفت : شافعى از ما بهره‌هايى برد كه ما از او نبرديم ( نيازى به بهره‌ورى از او نداشتيم ) . در

--> ( 1 ) . الاكمال فى اسماء الرجال 3 / 797 ، چاپ شده همراه با « المشكاة » .